Ik laat eerst de regisseur van het stuk aan het woord, Olha Semyoskina: “De Eneida is het verhaal van iemand die tegen alles probeert te vechten. Het werk leert ons dat een mens tegen zichzelf kan zeggen: ik kan het. Ik kan het doorstaan. De verhalen van onze jongens gaan precies daarover.” Einde citaat. Voor het verhaal van deze blog moeten we even terug naar het einde van de 18de en het begin van de 19de eeuw. Want de Eneida dateert uit die tijd. Auteur is Ivan Kotljarevsky. Die schreef zijn bewerking van Vergilius’ Aeneïs een tijd nadat de Russen in 1775 de toenmalige hoofdstad van Oekraïne hadden verwoest en zo toen een einde maakten aan de droom van een zelfstandig Oekraïne. De Oekraïense kozakken moesten toen het onderspit delven.

Zoals Aeneas en zijn stad Troje in het huidige Turkije na tien jaar belegering het onderspit hadden moeten delven tegen de verzamelde Grieken: dat is het welbekende verhaal van de Trojaanse Oorlog. Aeneas vluchtte weg uit zijn brandende stad en moest zichzelf als het ware heruitvinden. Zoals de Oekraïense veteranen. Het vervolg is bekend: Aeneas belandt via Carthago in Noord-Afrika in Italië en wordt een verre voorouder van de latere stichters van Rome. In de Eneida volgt Kotljarevsky Vergilius’ reis- en strijdverhaal behoorlijk op de voet, maar hij maakt er een burleske en voor zijn tijd actuele parodie van, vol met Oekraïense humor, melden specialisten mij. Aeneas wordt bij hem een kozak, eet borsjt en drinkt Oekraïense vodka. Wat had ik graag Oekraïens kunnen lezen.

Illustratie: Ook in de Romeinse tijd was Vergilius’ Aeneïs al het voorwerp van satire en spot: dit is de vluchtende Aeneas (met vader en zoon). De drie hebben hondenkoppen en ferme fallussen.
Muurschildering uit Stabiae, 1ste eeuw n.Chr. Napels, Museo Archeologico Nazionale (Foto: ArchaiOptix)

De Eneida is geschreven in het Oekraïens en was verboden lectuur in het Rusland van de tsaren en is intussen dus een nationale klassieker. Naar verluidt kent elk Oekraïens kind de eerste regels van het spotepos uit het hoofd. En nu wordt dat werk door gehavende Oekraïense veteranen ingeoefend om zo aan hun rehabilitatie te werken: therapie door kunst en cultuur, volgens regisseur Olha Semyoskina. “Ik wil mijn spelers terugbrengen naar het echte leven.” Dat doet zij in dit geval via een werk uit de Romeinse oudheid dat het in de 19de eeuw in een parodistische versie tot de Oekraïense literaire canon heeft geschopt en dat in het keizerlijke Rusland verboden lectuur was. Het zijn soms vreemde kronkelwegen waarlangs teksten van 2000 jaar geleden tot ons blijven spreken.

Ik moet denken aan wat Mary Beard, de hoofdfiguur in mijn vorige blog, schrijft in haar recente boek We moeten het over de klassieken hebben. Ze heeft het over, jawel, de Aeneïs: “Vlak onder het oppervlak van de westerse cultuur duikt altijd weer de Aeneïs op.” Einde citaat. Nu dus ook in het geteisterde Kiev. Dankzij gekwetste veteranen die terug willen naar hun gewone leven.

De Nieuwsuur-reportage kun je hier zien. Een verkorte versie van de reportage vind je op VRTNws hier.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be