“De herkenbare alledaagsheid van het leven in de oudheid” is een van de thema’s in het boek. “Het wonderbaarlijke van het volstrekt gewone”, noemt Beard het ook. Maar net zo goed heeft ze het over het volstrekt en onvoorstelbaar vreemde van diezelfde Grieks-Romeinse oudheid, die buiten ons bereik ligt, aldus Beard. De tegenpolen ‘zo ver en zo dichtbij’ zorgen er samen voor dat onze relatie met de oudheid uniek is, stelt ze.

Er is nog iets anders aan de hand met die relatie, en daar gaat ook deze gastblog intussen al meer dan honderd keer over: al 2000 jaar, en tot op vandaag, is de klassieke wereld, ik citeer, “een belangrijk onderdeel van de culturele agenda van het westen”. Of nog: “Ze geeft vorm aan onze debatten over onszelf.” En ook: “De Grieken en Romeinen zijn altijd onder ons geweest.” Ik kon het niet beter zeggen. Dat zullen trouwe lezers en luisteraars van deze blog wel begrijpen.

Maar wat betekent dat nu concreet voor Mary Beard? Het betekent bijvoorbeeld dat mensen in de oudheid moeilijke, onaangename, confronterende en verontrustende vragen stelden die wij nog altijd stellen, zoals: wat is het verschil tussen mannen en vrouwen? Kun je de twee tegelijk zijn? Wat moeten we met al die vrouwelijke naakten in de kunst, te beginnen met de Griekse beeldhouwer Praxiteles en zijn Afrodite of Venus? Wat moet je als vrouw en als vreemdeling doen als je man je in de steek laat voor een andere vrouw met meer symbolisch kapitaal, hetgeen Medea overkwam? Hoe kun je autoritaire machthebbers vleien en tegelijk kritisch blijven, zoals Vergilius deed met zijn epos Aeneïs tegenover Augustus? Kun je in tijden van polarisatie niet betrokken zijn, het probleem dat de tragedie Antigone aan de orde stelt? De oudheid zet ons aan het denken over onszelf.

Biedt de oudheid ook antwoorden? Mogen we pakweg het Romeinse imperialisme vergelijken met hedendaagse politieke ontwikkelingen? Lijkt Trump op Nero of Caligula? Nee, volgens Mary Beard, dat heeft geen zin. Daarvoor verschilt onze samenleving te drastisch van die van toen. Tijdloze waarheden hoeven we volgens haar bij de klassieken dan ook niet te zoeken. Nog eens Mary Beard: “Het is vruchteloos te doen alsof de Grieken en Romeinen nuttige richtlijnen bieden voor het leven van nu.” Onder meer veel hedendaagse aanhangers van het oude stoïcisme denken daar ongetwijfeld heel anders over…

Illustratie: Cover van het boek

Dat Grieken en Romeinen nog altijd op onze culturele agenda staan, zoals Beard het formuleert, betekent ook dat ze ingezet, gebruikt en misbruikt worden, links zowel als rechts en extreemrechts, om het nu even eenvoudig te formuleren. Ook voor afschuwelijke doeleinden, stelt Beard. Ze gaat onder meer dieper in op de volgens haar misplaatste vergelijkingen van de oude Atheense democratie met ons politieke systeem. In zo’n geval wordt de oudheid simpelweg ingezet om iets van nu een fond, wortels en zelfs gezag en een rechtvaardiging te geven. Maar het is volgens Beard allemaal nep en vals, omdat dit soort accaparaties de geschiedenis doorgaans veel te simpel voorstellen.

Met zo’n valse noot kan een gastblogger niet eindigen. Voor het onderwijs heeft Mary Beard een ferm frisse boodschap. Op een mooie dag woonde ze in Zuid-Afrika een les bij in een middelbare school. Het ging over slavernij, een heikel thema daar. Het onderwerp werd in de klas via een omweg benaderd: slavernij in de oudheid. Niemand was hierdoor betrokken partij. En die omweg zorgde er volgens Mary Beard voor dat het gesprek in alle rust kon verlopen. De oudheid als safe space, zoals dat heet. Het is een verrassende insteek.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be