De oudheid is overal!, heet deze rubriek. En dus ontmoet je de oudheid ook in de boekenbranche. Egyptenaren, Grieken, Romeinen: ze blijven auteurs fascineren. Wat mij de jongste jaren opvalt in veel non-fictieboeken over de oudheid, is hoe daarin onze tijd opvallend of minder opvallend wordt uitgespeeld: als vergelijkingspunt of ter illustratie van een betoog. De actualiteit is overal, ook als het eigenlijk over de oudheid gaat! Ik heb niet onderzocht of die tendens van recente datum is. Wat ik bedoel illustreer ik hier aan de hand van twee recente boekwerken die erg de moeite waard zijn.

Een schitterend nieuw boek over tien Romeinse keizers is het werk Van Augustus tot Constantijn, van Barry Strauss, hoogleraar aan de Cornell University. Als Strauss het over de Romeinse keizer Hadrianus heeft, schrijft hij bijvoorbeeld: ‘Voor hem was Rome geen supermacht, maar een gemenebest – meer in de trant van de Europese Unie dan van de Verenigde Staten, Rusland of China.’ Nog eentje: ‘De entourage waarmee Hadrianus reisde, was de Air Force One van de klassieke oudheid.’ En tot slot is er deze allusie: ‘Hadrianus was niet de eerste en ook niet de laatste westerse staatsman die het verzet tegen hervormers van buitenaf in het Midden-Oosten onderschatte.’

Over naar mijn tweede boek, van de Spaanse Classica Irene Vallejo: Papyrus, heet het in het Nederlands. Vallejo schreef een vuistdikke en zeer boeiende geschiedenis van… het boek, en dus ook van het schrift en het schrijven. Het boek bulkt van de actualiseringen, zoals deze: ‘In de oudheid wemelde het van de Bill Gates’ die die spierballen van hun enorme fortuin lieten rollen door donaties te doen aan publieke werken.’ Nog eentje: ‘De Romeinse verzamelwoede doet denken aan die van rijke Amerikaanse kapitalisten…’ En tot slot: ‘De Grieken introduceerden het genre van de lezing. Daar begint de route die leidt tot onze TED Talks en het lezingencircuit van ex-presidenten waarin vele miljoenen omgaan.’ TED Talks als een uitvinding van de oude Grieken dus.

Enzoverder enzovoort. Ook grande dame en classica Mary Beard draait haar hand niet om voor stevige vormen van actualisering. Het werkt verduidelijkend en het verheldert, het maakt dingen meteen herkenbaar. Dat door elkaar mengen van periodes en van heel verschillende contexten dringt niet alleen door in de wereld van de boeken, maar ook in museumland, zeker in kunstmusea. Transhistorisch denken, heet het daar. Voorstanders betogen dat zulke confrontaties tot nieuwe inzichten leiden. Volgens tegenstanders doe je zo de geschiedenis geweld aan. Maar als je het mij vraagt, zit in al dat actualiseren vooral ook een onherroepelijke waarheid verborgen: we spreken altijd over het verleden vanuit het heden. We kunnen simpelweg niet anders. En dus actualiseren we eigenlijk permanent. 

Trigger voor deze blog: de lectuur van de twee boeken die in de blog worden genoemd.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Je wil meer lezen over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be