De zinnetjes over Bardot uit de media van eind december 2025 konden net zo goed komen uit de pen – excuus: uit de stilus – van een Griekse of Romeinse auteur uit de oudheid die het over Helena heeft. Oók zij was de mooiste vrouw ter wereld, van haar tijd. Net zoals, naar verluidt, Brigitte Bardot. Ik citeer graag enkele van die antieke auteurs. Eerst twee keer Homeros, over Helena dus: “Haar gelaat lijkt geweldig op dat van onsterfelijke godinnen.” En: “Helena was de stralendste onder de vrouwen.” De tragedieauteur Euripides schreef dan weer: “Helena verovert mannenogen.” En: “Zij is de mooiste vrouw die de zon met haar gouden licht beschijnt”.

Nu is er met die stralende Helena iets merkwaardigs aan de hand. Als ik ‘Brigitte Bardot’ zeg, dan halen wij ons meteen beelden voor het oog. Uiteraard omdat zij actrice en model was en omdat we nu eenmaal in een overweldigende beeldcultuur leven. Het bizarre in Helena’s geval is dat er heel vaak over Helena is geschreven in de oudheid, te beginnen met Homeros, maar dat geen enkele auteur het heeft over wat die schoonheid van Helena’s verschijning nu eigenlijk inhield. Had ze de ideale lichaamsverhoudingen, blonde, bruine, zwarte of rosse haren enzovoort enzovoort? We weten het niet. Niemand heeft het erover in de oudheid. (Tussen haakjes: mocht een van mijn lezers of luisteraars mij willen tegenspreken, ga je gang! Ik zal mezelf graag corrigeren.) En dus creëert elke tijd zijn eigen Helena en wordt zij zelfs een uitgelezen voorbeeld van wat in mijn gastblogs een kernboodschap is: dat de oudheid in elk tijdvak wordt gebruikt, misbruikt en zelfs uitgevonden of heruitgevonden zoals dat tijdvak het wil. Wij geven de oudheid elke generatie een nieuw gezicht, zou je in dit geval kunnen zeggen. Ik moet mezelf ook meteen tot de orde roepen: niemand in de oudheid beschrijft de schoonheid van Helena, maar natuurlijk en gelukkig beschikken we over antieke bronnen, geschreven en beeldend, die vertellen en tonen hoe er over het ideale lichaam van mannen en vrouwen werd gedacht.

Illustratie 2: keerzijde van een aureus (goud, 147-150 n.Chr.) uit de collectie van het Gallo-Romeins Museum. We zien Venus/Afrodite die een appel vasthoudt. Daarop stond te lezen: ‘Voor de mooiste’. Venus kreeg die van de Trojaanse prins Paris nadat ze hem op zjin beurt in ruil de mooiste vrouw ter wereld had beloofd: Helena. 

Terug naar Bardot en Helena. Er zijn nog opmerkelijke gelijkenissen tussen deze twee ultieme schoonheden, behalve hun… legendarische schoonheid. Van Bardot weten we dat zij reeds als jong meisje de aandacht trok tijdens balletlessen en dat ze al heel snel op een tijdschriftcover stond. Van Helena weten we dat ze reeds als erg jong meisje de aandacht van mannen trok en werd ontvoerd. Zo gaat dat in de vrouw- en meisjesonvriendelijke antieke mythen. Van Brigitte Bardot weten we dat ze de tol van de roem betaalde met enkele suïcidepogingen. Van Helena weten we dat ze volgens Homeros liever niet geboren, of minstens vroeg gestorven, was, omdat zij en haar schoonheid zoveel onheil hadden veroorzaakt, met name dan de moordende Trojaanse Oorlog. Van Bardot weten we dat ze een moeilijke relatie had met haar enig kind, van Helena weten we dat ook: ze verliet het. Over Bardot zijn de meningen erg verdeeld, met vragen als: was zij nu een feministe of een lustobject? Was ze een symbool van progressief of van conservatief Frankrijk? Over Helena waren de meningen erg verdeeld, met vragen als: werd zij door haar Trojaanse minnaar Paris ontvoerd of ging ze gretig met hem mee? Was zij inderdaad schuldig aan de Trojaanse Oorlog of was ze vooral een handig alibi voor oorlogszuchtige mannen? Enzovoort. Blijkbaar leiden schoonheid en het gedrag van schoonheden steevast tot discussies.

Ik kan mij voorstellen dat er in onze tijd met zijn onuitputtelijke AI-mogelijkheden van Brigitte Bardot hologrammen en deepfakes circuleren of zullen circuleren. Wel, zelfs dat is niets nieuws. In de oudheid deed een theorie de ronde die stelde dat Helena, volgens velen de oorzaak van de Trojaanse Oorlog, eigenlijk nooit in Troje is geweest en dat de zogenaamde Helena in Troje fake was. De echte Helena bevond zich in Egypte en had niets met de oorlog te maken!

Hoe het ook zij, ik wens je voor 2026 veel schoonheid!

P.S.: in 1956 speelde Brigitte Bardot mee in de film… Helen of Troy. Niet als Helena, maar als een dienstmeid van Helena.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be