Ik moet eerst een misverstand uit de wereld helpen. Triomfboog, arc de triomphe, triumphal arch… We kennen met z’n allen het woord, in diverse talen. In het Duits heeft men het over Ehrenbogen en in het Italiaans heet het bouwsel dat wij triomfboog noemen arco onorario. Dat is correcter: triomfbogen zoals wij ze dus noemen, hadden in hun Romeinse oorsprong niets te maken met de bekende triomftochten die generaals en later keizers na grote overwinningen hielden. De bogen dienden als eerbetuiging en vaak stond er een beeldengroep bovenop. Erebogen dus.

U kent wellicht de bogen van de keizers Titus en Septimius Severus op het Romeinse forum, en die van Constantijn, ook daar in de buurt. Zo staan er verspreid over het Romeinse imperium nog een aantal antieke bogen overeind. Maar dat is pas het begin van mijn verhaal. Want de Romeinse ereboog blijkt een bijzonder succesvol exportproduct te zijn geweest. En nog altijd te zijn. Opnieuw bedenk ik hoe juist de naam van deze gastblog is: de oudheid is overal.

Bijvoorbeeld in Pyongyang in Noord-Korea. Daar werd nog in 1982 een ereboog opgetrokken voor Kim Il Sung, goed voor 60 meter hoogte en volgens Noord-Koreanen de grootste ter wereld. Ik heb het niet gecheckt. Er is nog wel hier en daar een autoritaire leider, om het beleefd te zeggen, die te zijner eigen ere een ereboog heeft laten optrekken, om de sjah van Iran of de zelfverklaarde Afrikaanse keizer Jean-Bedel Bokassa niet te noemen. Maar ook in pakweg de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, India en Zuid-Afrika staan er erebogen, vaak bovendien van recente, 21^ste-eeuwse datum. In Atlanta, Georgia, werd in 2008 de Millennium Gate opgericht. U vindt ze wel op het net: ‘de boog van de Ikea’ noemen sommige locals haar.

Kenner Peter Howell reisde voor zijn nieuwe boek The triumphal arch letterlijk de wereld rond, op zoek naar erebogen. Hij belandde op zijn tochten uiteraard ook in Ieper en zijn Menenpoort, een soort omgekeerde ereboog: normaal viert zo’n boog een militair of ander succes. De Menenpoort van haar kant herdenkt duizenden vermiste doden. Het is een trieste oorlogsboog die eruitziet als een triomfboog. Dat is een fenomeen dat Howell pas in de tweede helft van de negentiende eeuw ziet opduiken.

Terug naar mijn wielrenners van het begin. De plastieken bogen die voor hen worden opgetrokken zijn dus eendagsbogen. Ook dat fenomeen heeft een lange geschiedenis: de meeste erebogen die ooit zijn opgetrokken waren óók zeer tijdelijke bouwsels. Ze kwamen er bijvoorbeeld als een nieuwe vorst zijn Blijde Intrede deed. Daar hebben ook grote kunstenaars erebogen voor ontworpen. Rubens is een van hen. Een van de laatste artiesten in de rij is de architect Luc Deleu. Die deed wonderlijke dingen met… containers, onder meer het bouwen van een soort erebogen. Check het maar eens op het wereldwijde web.

 

Trigger voor deze blog: de bogen waar renners onder fietsen bij wielerklassiekers. En het boek ‘The triumphal arch’ van Peter Howell. Je vindt vijf recente voorbeelden van triomf- of erebogen op https://hic-nunc.be/nl/artikels/de-triomfboog-een-wereldwijd-exportproduct

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be