Als we het over Rome, Mussolini en de oudheid hebben, moeten we het minstens over twee fenomenen hebben. Ik begin met de omgeving van het Forum Romanum, de fora van de keizers en het reusachtige Colosseum, met aan het begin de piazza Venezia en ook het gigantische monument Il Vittoriano voor koning Vittorio Emmanuele de Tweede. U kent ongetwijfeld de iconische beelden daarvan, ook als u er nog nooit bent geweest.

Dat die omgeving nu zó open oogt, met de monumentaal brede boulevard Via Fori Imperiali, danken we aan Mussolini en zijn stadsplanners en architecten. De Duce gedroeg zich als een nieuwe Augustus, die óók prat ging op zijn ingrijpende stadsvernieuwing. In 1932 – toen Mussolini tien jaar aan de macht was – moesten er zowat vijfduizend bewoners en honderden huizen wijken voor zijn grootse plannen in deze buurt. De bouwcampagne leverde overigens ontzettend veel archeologische vondsten op die wij nu in Romes musea bewonderen, maar omdat het zo snel moest gaan vergat men die vondsten ook goed te documenteren. Ander restauratievoorbeeld dat snel moest gaan: het grootste deel van de ruïnes in de havenstad Ostia bij Rome is opgegraven én netjes – veel té netjes en vooral veel te snel – gerestaureerd in vier jaar tijd, van 1938 tot 1942. Alweer dus: Mussolini. Waarom het zo proper moest zijn en zo snel moest gaan, lees of hoor je over een halve minuut. Conclusie van m’n eerste fenomeen: de oudheid is overal in Rome en omgeving, maar wat we tegelijk zien met al die oudheid, zijn de jaren dertig.

Maar er is dus nog een tweede fenomeen: de vele gebouwen in Rome uit Mussolini’s tijd die oudheid ademen, in een streng soort neoklassieke stijl en vaak met opschriften in het Latijn. Zoals dit uit 1937, in vertaling: ‘Oorlogskracht heeft de grenzen van Italië uitgebreid en onze stad baadt in een nieuwe schoonheid.’ Het had uit Augustus’ mond kunnen komen. Ook op die afgeleide manier is de oudheid in Rome overal. Het bekendst in dit verband is het zogenaamde Vierkante Colosseum in de EUR-wijk buiten het centrum, die werd gebouwd voor de wereldtentoonstelling van 1942. Om voor de hand liggende redenen is het evenement niet kunnen doorgaan. Oorlog, wij kennen dat intussen ook.

EUR staat voor Esposizione Universale Roma en officieel heet dat zogenaamde Colosseum ietwat pompeus – dat heb je wel vaker met autocraten – het Palazzo della Civiltà Italiana, het Paleis van de Italiaanse Beschaving. Ook de decoratie op veel van die jaren dertig-gebouwen doet een gretig beroep op antieke motieven, met onder meer Romulus en Remus en hun zogende wolvin voorop.

Het idee voor deze blog kwam bij mij op tijdens een bezoek aan de Ara Pacis, het Vredesaltaar dat Augustus in 9 v.Chr. onthulde, tot meerdere glorie van zichzelf. Ook dat monument is in zijn huidige staat een product van de Mussolini-jaren. Wat zeer passend is, aangezien Augustus voor Mussolini een voorbeeld was. Vanuit het hedendaagse glazen museumgebouw waarin het Vredesaltaar staat – de eerste grote nieuwbouw in Rome centrum sinds Mussolini’s einde – kijk je uit over de Piazza Augusto Imperatore, alweer een product van Mussolini, die eigenhandig de bijl zette in het eerste dak van het eerste te verwijderen huis, ook daar. De piazza wordt omgeven door neoklassieke overheidsgebouwen uit de fascistische tijd, maar is sinds jaar en dag een wat mistroostige, mislukte plek, met in het midden, als een reusachtige puist, het mausoleum van Augustus. Er wordt aan gewerkt. Naar verluidt.

De oudheid en haar inspiratie zijn in Rome overal, uiteraard, maar vaak moet je er dus willens nillens de naam Mussolini en zijn gedachtegoed bij denken. Overigens, in oktober 1922, op de kop af honderd jaar geleden, begon Italië na Mussolini’s Mars op Rome aan goed twintig jaar fascisme.

Trigger voor deze blog: wandelen door diverse wijken in Rome. Een bezoek aan het Museo dell’ Ara Pacis.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be