Zonder je partner van jaren verder moeten in het leven: het overkwam vorig jaar, zoals velen, ook de negentiger Roger, die daarover getuigde in de media. Hij drukte het zo uit: ‘Wij waren als twee bomen. We hielden elkaar recht, ondanks onze rotte wortels. Nu is er een gevallen. De andere zal weldra volgen.’

Niet zonder de ander voortkunnen. En dus liever samen sterven. Dat was ook de wens van de oudjes Filemon en Baucis in het aandoenlijke prachtverhaal dat de Romeinse dichter Ovidius over hen vertelt in zijn Metamorfosen. Dat gaat zo: als het bejaarde koppel op een mooie dag in hun bescheiden stulpje de goden Jupiter en Mercurius gastvrij heeft verwelkomd, zonder te weten dat de gasten goden zijn, mogen ze een wens doen. Na een kort echtelijk beraad, schrijft Ovidius, is dit het gezamenlijke besluit van Filemon en Baucis. Aan het woord is Filemon: ‘Omdat wij al die jaren in eendracht hebben volgemaakt, zouden we in hetzelfde uur willen sterven. Dat is onze wens. Ik wil nooit het graf van mijn vrouw zien, en ik wil niet door haar begraven worden.’ Hun wens is werkelijkheid geworden: op een mooie dag veranderen ze samen en tegelijk in twee bomen – denk aan Roger – een eik en een linde. Ze kunnen nog net ‘vaarwel’ zeggen en staan sindsdien voor eeuwig bij elkaar.

Filemon en Baucis kregen wat men in de oudheid noemde ‘een goede dood’. ‘Euthanasia’ is dat in het Oudgrieks. Ons woord ‘euthanasie’ is er uiteraard van afgeleid. Maar het betekent wel iets anders dan drie- tot tweeduizend jaar geleden. Euthanasie is volgens de Belgische wet het opzettelijk levensbeëïndigend handelen door een arts, op verzoek van de betrokkene en onder strikte voorwaarden, zoals uitzichtloos lijden. Een goede dood, euthanasia, had in de oudheid diverse andere invullingen: een heldhaftige dood sterven bijvoorbeeld, of een waardige en zachte dood sterven, of sterven als levensgenieter, snel en zonder pijn, of een volmaakt leven mooi beëindigen, zoals Filemon en Baucis. Dat was allemaal ‘goed sterven’. Met dat ‘mooi beëindigen van het leven’ komen we al dicht in de buurt van ons begrip ‘euthanasie’. Maar een arts hoefde daar in de oudheid niet bij te pas te komen, al bestond dat als praktijk ook. Het was de patiënt die besliste, niet de dokter.

Aan het slot van mijn novemberblog verbreed ik het thema ‘dood’ even. Anton van Hooff onderzocht de ideeën over de dood die in meer dan duizend jaar oudheid leefden, van Homeros tot in de late oudheid. Dit is het kernachtige besluit van zijn boek uit 2015, Sterven in stijl. Leven met de dood in de klassieke oudheid: ‘De zeer uiteenlopende manieren waarop moderne mensen zich verzoenen met de dood, verschillen niet wezenlijk van de heel diverse wijzen waarop Grieken en Romeinen afrekenden met wat naar het woord van Sofokles het enige is waar geen ontkomen aan is.’

Trigger voor deze blog: het rouwbericht na de euthanasie van Jean en Marleen de Crée.
Het volledige verhaal van Filemon en Baucis hoor je hier.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Je wil meer lezen over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be