Het einde van een jaar is inderdaad de tijd waarin de lijstjes ons om de oren en ogen vliegen. Lijstjes met de beste boeken, films, series, songs enzovoort enzovoort. Ze vullen bladzijden krantenpapier en pagina’s op digitale socials. Mensen met meer of minder gezag ter zake laten ons weten wat we volgens hen écht moeten lezen, zien, horen, bezoeken…

Tien boeken die je gelezen moet hebben. Twintig plekken die je voor je dood absoluut bezocht moet hebben. Vijf manieren om miljonair of gelukkig of beide te worden. Honderd en één films die je gezien moet hebben. Je persoonlijke bucket list. De UNESCO-lijst van het werelderfgoed. Ach, we kennen ze natuurlijk allemaal, de lijstjes. Ze woekeren welig. Ze zijn een manier om vat te krijgen op de veelheid en de overvloed. Op de chaos. Volgens de grote cultuurhistoricus Umberto Eco zijn lijstjes zelfs de oorsprong van cultuur, juist omdat ze orde brengen in de vormeloze massa. Maar als het er te veel worden, zoals er in onze tijd van alles te veel is, ontstaat er keuzestress en ook weer wanorde.

De zeven wijzen. De zeven wereldwonderen. De zeven grootste koks. De tien beste redenaars. De top drie van tragedieschrijvers. De tien geboden. Ik verzin hier niets. Dit lijstje bestaat uit… bestaande lijstjes uit de oudheid. Ook toen al, mogen we in dit geval dus zeggen. Niets nieuws onder de zon. Zelfs de cijfers zijn gebleven: drie, vijf, tien. Alleen het getal ‘zeven’ zijn we in de loop van de tijd wat kwijtgeraakt. Behalve met de zeven wereldwonderen, ook al zijn het nu andere dan in de oudheid. Lijstjes zijn namelijk ook tijdgebonden.

Terug naar m’n antieke lijstjes. Die laten ons ook zien wat het gevolg kan zijn van zo’n lijstjesvorming, zeker in tijden waarin er geen sprake was van drukpersen, laat staan digitalisering. Dat gevolg is in het ergste geval: vergetelheid en zelfs verlies. Omdat je niet in De Lijstjes stond. Want daardoor werden bijvoorbeeld monumenten niet beschermd en raakten ze in verval. Of teksten werden niet langer overgeschreven en gingen verloren, hoe goed ze misschien ook waren. Zo komt het dat we nog maar van drie Griekse auteurs van tragedies stukken kunnen lezen: Aischylos, Sofokles en Euripides. Want zij behoorden tot de canon. Zo’n canon, da’s ook een soort lijstje. Een vernietigend lijstje, in dit geval. Een lijstje waarvan wij niet meer kunnen weten of er daardoor misschien geen prachtige wereldliteratuur verloren is gegaan.

Uiteindelijk heeft onze lijstjesneurose alles te maken met onze sterfelijkheid: we kunnen nu eenmaal nooit alles zien, lezen, bezoeken, proeven… We moeten voortdurend kiezen in dat veel te korte leven van ons. En net daarom zijn lijstjes van alle tijden.

Trigger voor deze blog: de lectuur van het boek ‘Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken’ van Irene Vallejo.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Je wil meer lezen over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be