Ik kan het mezelf makkelijk maken en eenvoudigweg beginnen met het citeren van Polybios: ‘In een democratie nemen mensen zelf de zorg en de verantwoordelijkheid voor de staat op zich. Ze vrezen de goden, eren hun ouders, respecteren oudere mensen en gehoorzamen aan de wetten. En de wil van de meerderheid is beslissend. Zolang er mensen in leven zijn die persoonlijk de tijd hebben meegemaakt waarin enkelingen té grote macht hadden, zijn ze tevreden met de democratie en hechten ze het grootste belang aan gelijke rechten en vrijheid van meningsuiting. Maar wanneer er een nieuwe generatie komt en de democratie daarna weer aan de kinderen van díe generatie wordt overgedragen, vinden zij, omdat ze eraan gewend geraakt zijn, die gelijke rechten en die vrijheid van meningsuiting niet meer zo belangrijk en streven ze ernaar boven de massa uit te steken. Vooral de zeer rijken beginnen zich zo te gedragen.’ Einde citaat.

Wat ik daar vooral uithaal, is Polybios’ visie op het belang van het generatiedenken. Eigenlijk zegt onze historicus: als er na een autocratie waarin enkelingen de plak zwaaien, een democratisch bestuur volgt, dan duurt het pakweg drie generaties tot mensen de prooi zijn van gewenning en ze gelijke rechten en vrijheid van meningsuiting niet meer zo belangrijk vinden. Polybios focust daarbij op de zeer rijken. Dat blijkt ook uit wat volgt. Ik kan het mezelf een tweede keer gemakkelijk maken en Polybios nog eens citeren. Hij beschrijft hoe corruptie in een democratie binnensluipt: ‘Wanneer de extreem rijken op jacht gaan naar ambten en niet bij machte zijn die op eigen kracht en door eigen kwaliteiten binnen te halen, verleiden en corrumperen ze het volk met alle mogelijke middelen, waarmee ze ook hun eigen bezittingen ruïneren. Wanneer ze door hun uitzinnige honger naar roem en status de mensen eenmaal tot “grijpgrage ontvangers van geschenken” gemaakt hebben, is het moment aangebroken waarop de democratie weer tot haar einde komt en omslaat in geweld en heerschappij van de sterkste. […]’ Einde citaat. We zijn opnieuw bij af: de autocratie.

 

Illustratie: De Noord-Koreaanse leiders Kim Jong-Il en Kim Il-Sung, typevoorbeelden van autocratische heersers. Foto: Romain75020, 2012.

En zo beschrijft Polybios wat hijzelf ‘een kringloop van de staatsvormen’ noemt. Ik kan deze gastblog, waarin voor één keer niet ikzelf maar wel de Griekse Romein Polybios uw gastblogger is, besluiten met een derde citaat van hem. De vertaling is van Wolther Kassies, zoals ook die van m’n eerste twee citaten: ‘Wanneer iemand deze kringloop grondig heeft bestudeerd, zal hij, als hij een uitspraak doet over de toekomst van een bepaalde staatsvorm, misschien wel een vergissing kunnen maken inzake het exacte tijdsverloop. Maar hij zal maar zelden een fout maken wanneer hij het heeft over de vraag welk stadium van groei of neergang een staatsvorm heeft bereikt, of op welk punt die in een andere vorm zal overgaan. De voorwaarde is slechts dat hij bij het vellen van zijn oordeel vrij is van antipathie of afgunst.’ Einde citaat.

Ik eindig met wat eigen lof. Recent bedacht uw dienaar weer een ander woord om de meest recente staatsvorm in de V.S. te benoemen: kakistoplutobroligarchie. Ik geef grif toe, vlot bekt mijn neologisme niet echt. Er zitten Griekse elementen in die betekenen ‘zeer slecht of onbekwaam’, ‘rijk’ en ‘het bestuur van enkele mensen die mekaar goed kennen’, bro’s dus.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be