Ik heb het niet nageteld, maar na ‘Carpe diem’ behoort ‘Veni, vidi, vici’ – ‘Ik kwam, zag, overwon’ – ongetwijfeld tot de populairste Latijnse oneliners uit de oudheid. Wat maakt die drie woordjes zo bijzonder? Dat is snel uitgelegd: de compactheid van drie keer twee lettergrepen met het accent drie keer op de eerste lettergreep, de alliteratie van de v, het i-rijm en het feit dat er geen lidwoord wordt gebruikt. In het Latijn heb je bovendien geen ‘ik’ nodig: die zit al in de werkwoorden. Het helpt ook dat we weten wie de vermoedelijke auteur is van deze succesformule én dat die auteur een populair personage is uit de Romeinse geschiedenis: ‘Veni, vidi, vici’ is volgens de Romeinse keizersbiograaf Suetonius een opschrift dat in Rome te lezen was tijdens een van de triomftochten die Julius Caesar daar na alweer een zege in een veldslag mocht houden, in 47 v.Chr.

De vorm van het snelle ‘Veni, vidi, vici’ komt daarenboven ook nog eens overeen met de inhoud, nóg een troef: Caesar wilde beklemtonen dat hij een bliksemsnelle overwinning had behaald. Je hóórt die adembenemende snelheid in ‘veni, vidi, vici’.

Illustratie: Een herdenkingsmunt n.a.v. de 2000ste sterfdag van Julius Caesar (1956). Met daarop twee bekende onelinders van de man. (Royal Institution of Cornwall)

Laat ik mijn flitsend onderwerp even verruimen en verdiepen. ‘Veni, vidi, vici’ is namelijk een zogenaamde drieslag, een boodschap die in drie deeltjes wordt gebracht. Zo’n drieslag was in de Grieks-Romeinse retoriek een populair stijlmiddel. Je creëert er zowel een soort ritmiek mee als verwachtingen bij je publiek. Een tweeslag is daar te kort voor en een vierslag te lang. Ik geef een recent voorbeeld. Dat komt uit de veelbesproken speech die de Canadese premier Mark Carney begin dit jaar op het Wereldeconomisch Forum in Davos gaf. Daar zei Carney onder meer dit: “Elke dag worden we eraan herinnerd dat we leven in een tijdperk van rivaliteit tussen grootmachten. Dat de op regels gebaseerde orde vervaagt. Dat de sterken doen wat ze kunnen en de zwakken ondergaan wat ze moeten.” Dat is een typische drieslag. En hier volgt er eentje van een van de meest talentvolle sprekers van onze tijd, Barack Obama: ‘All are equal, all are free, and all deserve a chance.’

De drieslag als erg efficiënt antiek stijlmiddel kwam recent in het nieuws. U hebt misschien gehoord van een boek dat kans maakte op de prestigieuze Franse Goncourtprijs, maar dat inmiddels van de kanshebberslijst is verwijderd omdat het deels of helemaal door AI zou zijn geschreven. Een van de stijlmiddelen die de auteur, of AI, opvallend vaak gebruikt is – goed geraden – de drieslag! Ik heb de kwestie van de drieslag even voorgelegd aan de chatbot ChatGPT. Dit was mijn prompt: “Ik ontdek als redacteur meer en meer dat jij in je teksten retorische technieken gebruikt die al sinds de oudheid worden gebruikt. Ik zie het bijvoorbeeld in drieslagen en tegenstellingen. Klopt dat?”. Dit is een deel van het antwoord, dat zoals bekend altijd wat vleierij bevat: “Ja, dat klopt. Wat je opmerkt is geen toeval. Mijn formuleringen maken vaak gebruik van retorische technieken die al sinds de klassieke oudheid bekend zijn — soms bewust, maar vaak ook omdat zulke patronen diep in de traditie van overtuigend en helder taalgebruik zitten.” Het eerste voorbeeld van die retorische technieken dat de chatbot geeft is… de drieslag of tricolon. Toegegeven, dat heb ik door mijn prompt zelf uitgelokt.

Van het luchtige frisdrankmerk Ritchie zijn we, via Caesar en zijn beroemde drieslag, beland bij een van de grote kwesties van onze tijd. En wat blijkt? Ook in de taalmodellen van AI komt anno 2026 de Grieks-Romeinse oudheid stevig om het hoekje kijken…

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be