Er was eens een goddelijke trickster-figuur. Tricksters zijn personages die je overal ter wereld in verhalen tegenkomt. Zij trekken zich niets aan van geldende regels, ze drijven de spot met gezagsdragers en ze zetten de gevestigde orde op haar kop. Mijn trickster bedriegt in één versie van zijn ingewikkelde verhaal de Griekse goden. Bij een dierenoffer legt hij het namelijk zo aan boord dat Zeus wordt misleid en ongewild kiest voor de schamele restjes van het vlees. Voor straf ontzegt de woedende oppergod aan de mensen het gebruik van het vuur.

Maar niet getreurd: onze trickster-held gaat dat vuur dan maar stelen bij Zeus en brengt het naar de mensen, die het fenomeen ‘vuur’ voordien nog niet kenden. (Tussen haakjes: zij hadden duidelijk nog geen weet van bloedhete zomers en de bijbehorende natuurbranden… Maar goed.) Volgens het verhaal brengt mijn trickster van bij de goden meteen ook de nodige kennis mee om aan landbouw en architectuur te doen, om dieren te domesticeren, om de geneeskunde te beoefenen, om te kunnen schrijven enzovoort. De naam van de trickster en schijnbare weldoener uit mijn verhaal: Prometheus. Hij leerde de mensheid met nieuwe technologieën omgaan.

Zo beland ik linea recta bij Jeff Bezos, Elon Musk, Peter Thiel, Sam Altman, Marc Andreessen en andere zogenaamde tech-bro’s uit Silicon Valley in Amerika. Allemaal hebben deze zelfverklaarde en vooral schatrijke genieën en tech-optimisten al wel eens de naam ‘Prometheus’ gebruikt: als naam van een van hun projecten of deelondernemingen, als na te volgen voorbeeld, als titel van een programma voor wetenschappelijke vernieuwing… Je kunt dat allemaal makkelijk opzoeken. Er is zelfs een naam voor die hedendaagse ophemeling van de antieke Prometheus: de zogenaamde ‘prometheïsche theologie’ is een vorm van geloofsovertuiging waarin technologie bij manier van spreken heilig is en waarin die technologie volgens haar aanhangers de mensheid zal verlossen van zowat al haar problemen.

 

Illustratie: Een arend vreet Prometheus’ lever op. Griekse kylix (fragment), ca. 560-550 v.Chr. Vaticaan, Vaticaanse Musea. (Foto: Daderot)

In Prometheus’ verhaal zoals de Oudgriekse tragedieschrijver Aischylos dat vertelt, leert Prometheus de mensheid ook de kunst van het voorspellen van de toekomst. Als ik de berichten van de voorbije weken en dagen goed begrijp, hebben mijn Amerikaanse tech-bro’s die vaardigheid toch enigszins over het hoofd gezien. Blijkbaar weet niemand waar bijvoorbeeld de huidige AI-race ons als mensheid zal brengen. Al circuleert er ook een lugubere theorie dat sommige van de heren dat maar al te goed weten en dat ze al druk bezig zijn om voor zichzelf en hun aanhang safe spaces te creëren voor wanneer de ondergang van de rest van het mensdom nabij is. Ik weiger zoiets onmenselijks te geloven.

Zo kom ik terug uit bij mijn Oudgriekse Prometheus. Want in een andere episode van zijn verhaal hield Prometheus de oppergod Zeus juist tegen toen hij de mensheid wilde uitroeien. Eigenlijk had déze Prometheus het dus goed voor met de mensen. Maar omdat hij het in al zijn overmoed al te bont maakte, werd hij uiteindelijk door de goden gestraft. Prometheus werd vastgebonden aan een rots en elke dag kwam een arend zich voeden met zijn lever, die elke dag weer opnieuw aangroeide.

Zoiets wens je je ergste vijand niet toe. Behalve als die verdomde vijand de levens van ons allemaal op het spel wil zetten voor zijn zogenaamd ‘transhumanistische’ en ‘interplanetaire’ plannen. Dan wil ik wel eens een ferm agressieve arend afsturen op de lever van de heren.

Het zou ze leren, onze hedendaagse Prometheusjes.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be