Caroline Pauwels deed mij aan de Griekse mythologie denken. Daarin is de eindigheid van het leven, onze sterfelijkheid dus, een vast thema. Griekse mythen zijn best wel realistisch en hard: als mensen gestorven zijn, zijn ze dood. Onvermurwbaar. Op een paar bizarre uitzonderingen na. En als het toch lijkt te gaan lukken om de dood te verschalken, zoals Orfeus die zijn lieve gestorven Eurydike bijna terug naar de bovenwereld krijgt, dan is het van ‘net niet’. Orfeus kijkt te vroeg om en Eurydike valt reddeloos weer de Hades in. De Italiaanse auteur Cesare Pavese gaf een eigenzinnige interpretatie van dat oude verhaal: Orfeus wílde volgens hem eigenlijk niet dat de gestorven Eurydike, die de duistere Hades al had leren kennen, een tweede keer zou moeten leven, maar dan met voortdurend dat donkere schrikbeeld.

Je weet maar beter niet wat het niets is, zoals wij allemaal. Het enige wat we dan kunnen doen, is léven. Of zoals Achilles het bij Homeros zegt: ‘Liever leven als arme dagloner op aarde dan koning zijn in het dodenrijk.’

Caroline Pauwels deed mij ook aan Odysseus denken, een ander personage uit de Griekse mythen. Op een moment in zijn odyssee naar huis, naar zijn Ithaka, krijgt hij van de mooie nimf Kalypso de kans om onsterfelijk te worden. De voorwaarde is dat hij bij haar blijft, op haar eiland, in haar paleis. Odysseus slaat het aanbod af. Hij wil koste wat het kost terug naar Ithaka en naar zijn sterfelijke, ouder wordende vrouw Penelope. Naar het echte leven. En dus kiest hij ervoor om zelf ook sterfelijk te blijven. Bij Homeros zegt Odysseus het zo, in de vertaling van Patrick Lateur: ‘Het is mijn wil en wens naar huis te gaan.’

Waarom doet Odysseus dat? Het antwoord zal u misschien verbazen: omdat hierdoor zijn leven zin krijgt. Stel dat Odysseus had gekozen voor onsterfelijkheid. Dan verloor hij ook meteen zijn identiteit als mens. Want de kracht van ons, mensen, als sociale wezens is net de tijdelijkheid, de eindigheid van alles én ons besef daarvan. Het blijft allemaal niet duren. Als dat wel zo was, deed niets ertoe en hoefde je ook nooit meer moeite te doen. Er is dan toch nog tijd, altijd. Altijd is er een nieuw domani. Een nieuw ‘morgen’. Tot in de eeuwen der eeuwen.

Niets doet er dan nog toe. Dat is precies ook hoe de onsterfelijke Griekse goden zich doorgaans gedragen op hun Olympos. Moed, empathie, je inzetten voor anderen, streven naar iets, risico’s nemen: we verbinden deze begrippen niet meteen met de Griekse goden, en terecht. Het is voor hen allemaal niet nodig. Ze zijn onverschillig. Ze hebben toch het eeuwige leven. De eeuwige verveling. Die óók dodelijk is.

Dat is de zin van eindigheid. En een reden om van het leven te houden.

Trigger voor deze blog: een interview met Caroline Pauwels in De Standaard van 31 december 2021. En de lectuur van het boekje ‘Afdalingen. Op zoek naar onsterfelijkheid in de antieke mythes’ van Marjoleine de Vos (2017).

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be