Al deze mannen – vrouwen bevat mijn namenlijstje niet – zijn lang geleden of recent vergeleken met een mythische oude Griek: Prometheus is zijn naam. Hij duikt in onze AI-dagen opvallend vaak op. Zuckerberg, Musk en consorten werden en worden ‘Prometheus’ genoemd omdat ze zogenaamd visionair zijn en omdat ze door hun genie de wereld hebben veranderd of aan het veranderen zijn. Ten goede en/of ten kwade. Of allebei. Zelf opteren ze natuurlijk voor de eerste optie, maar het minste wat je kunt zeggen is dat de mannen die ik heb genoemd, niet altijd even goed hebben nagedacht over mogelijke kwalijke langetermijneffecten van hun uitvindingen en bedenksels.

Voor het volledige verhaal over de antieke Prometheus verwijs ik graag naar andere bronnen waarin oude mythen worden herverteld. Als deze dagen de naam ‘Prometheus’ valt, worden er uit die verhalencyclus doorgaans één of twee elementjes gepikt. In dit geval zijn dat de episodes waarin Prometheus de mens schept uit klei en die waarin Prometheus op de Olymposberg het vuur gaat stelen en naar de mensen brengt, tegen de zin van oppergod Zeus. Deze goddelijke misdaad betekende het mythische begin van een technologische revolutie.

Prometheus speelde een beetje voor god, zou je kunnen zeggen. En dát is nu net het vergelijkingspunt dat ervoor zorgt dat hij in onze dagen zo vaak weer over de tongen gaat en dat zijn naam dus geregeld valt. Zijn wij niet ook een beetje voor godjes aan het spelen, met name door de snelle ontwikkeling van AI en vormen van robotisering? Zijn we de schepping en onszelf niet aan het herscheppen? En spelen we niet met vuur? Dat vuur heeft, zoals bekend, twee kanten: je hebt vuur nodig om dingen te maken, maar vuur haalt ook verwoestend uit. In een soort nawoord van zijn recente boek Odyssee beschrijft Stephen Fry het zo: ‘Als een Prometheus bij ons bewustzijn kan geven aan AI, een goddelijke vonk, zou de mensheid wel eens een mythische herinnering kunnen worden, een verhaal dat machines elkaar vertellen, terwijl wij vervallen tot brokstukken van standbeelden, net als eerder met Zeus en zijn pantheon is gebeurd.’

Illustratie: De sciencefictionfranchise Prometheus 3, gepland voor 2025, ‘verkent de complexiteit van de schepping, kunstmatige intelligentie en het lot van de mensheid’.

In haar recent verschenen boek Leidraad door het labyrint heeft ook de Gentse classica Evelien Bracke het over Prometheus. De ondertitel van haar boek luidt: De kracht van klassieke mythen in onzekere tijden. Haar stelling is ambitieus: volgens Bracke dienen klassieke mythen tot op vandaag als een soort canvas of fundament dat mensen gretig gebruiken om hun daden, goed of slecht, te verantwoorden. De Trojaanse Oorlog als moeder van alle oorlogen. Oude heldenverhalen als bron voor hedendaagse helden en antihelden. En Prometheus dus als modelvisionair. Een citaat uit Brackes boek: ‘Techmiljardairs worden door zo’n vergelijking voorgesteld als charmante, coole, charismatische en aan goden gelijke mavericks of buitenbeentjes die misschien rare ideeën hebben, maar het beste voorhebben met de mensheid en hun rijkdom inzetten voor het collectief welzijn.’

Evelien Bracke wijst erop dat er in de oudheid ook een minder bekende versie circuleerde van de episode waarin Prometheus de mens maakt uit klei. In die versie mengt hij de klei niet met water, maar met zijn eigen tranen. Misschien omdat hij meteen inzag dat er de mensheid veel ellende wachtte?

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be