U kent Tuchman misschien van haar bekendste werk De waanzinnige 14de eeuw, maar het woord neroïsme valt in een ander boek van haar: De trotse toren. Daarin heeft zij het over de jaren net vóór de Eerste Wereldoorlog, de belle époque, onder meer in de stad Berlijn. En in De trotse toren valt onder meer dit zinnetje te lezen: “Neroism is in the air”, “Het neroïsme hangt in de lucht.” Ik citeer: “Het ging om een diep, onderbewust verlangen naar zelfvernietiging, omdat men aanvoelde dat wat men zo hartsgrondig nastreefde aan het mislukken was.”

Erg duidelijk vind ik Tuchmans uitleg niet en daarom ging ik op zoek naar een heldere definitie van dat neroïsme. Ook mijn papieren Van Dale hielp mij niet verder – zoals vaak als het over de oudheid gaat – en dan belandt een mens al snel op het internet en bijvoorbeeld bij ChatGPT. Daar is het begrip ‘neroïsme’ wel degelijk bekend, of wat dacht u? Volgens de website Urban Dictionary gaat het bij neroïsme over het feit dat we al genietend en consumerend de aarde aan het opgebruiken zijn. Après nous le déluge, is zowat het bijbehorende motto. Precies zoals Nero in ons collectieve geheugen aan het musiceren en het zingen was terwijl Rome in vuur en vlam stond. In een brand die Nero volgens datzelfde collectieve geheugen zélf had aangestoken, of toch had laten aansteken door paleisbedienden, om vervolgens op de vrijgekomen ruimte zijn befaamde Domus Aurea ofte Gouden Huis te laten bouwen. (Tussen haakjes: ik kan u een bezoek aan dat Gouden Huis in Rome ferm aanbevelen. Archeologen zijn er aan het werk en geven ook zelf rondleidingen. Maar ik dwaal af.)

Illustratie: Aureus (54-68 n.Chr.) met de kop van Nero en op de keerzijde de zogenaamde Colossus, een gigantisch bronzen beeld van de keizer als de zonnegod. Het was bestemd om in de Domus Aurea te staan en gaf zijn naam aan het Colosseum.

Terug naar dat collectieve geheugen van ons. Dat geheugen is in het geval van Nero, en ook van andere beruchte Romeinse keizers, vooral gevuld door de keizersbiograaf Suetonius, een man die best wel hield van wat pittige anekdotes over zijn sujetten. Die hoefden niet 100% waar of gecheckt te zijn. Ik hoor u denken: “Fake news, ook toen al?” Zeker weten. Suetonius’ collega Tacitus is voorzichtiger. Ik citeer hem: “Of de oorzaak van de brand toevallig was dan wel of er sprake was van boos opzet van de kant van de keizer, is onduidelijk: beide standpunten worden verdedigd.” Einde citaat. Over de muziekspelende Nero heeft Tacitus het al helemaal niet. Neroïsme in de betekenis van ‘blijven genieten terwijl de wereld in de brand staat, en je daar niets van aantrekken’ is dus eigenlijk gebaseerd op Suetonius. Voor de volledigheid: ook de minder bekende historicus Dio Cassius heeft het over de musicerende keizer Nero tijdens de brand van Rome.

Tijdens mijn zoektochten stootte ik op nog een tweede nerowoord. In de wereld van de geestelijke gezondheidszorg zijn nogal wat complexen en syndromen genoemd naar antieke personages: het oedipuscomplex, het Medeasyndroom enzovoort. Wel, ook het nerocomplex bestaat. Het gaat dan over iemand – doorgaans iemand met macht – die iets wat schadelijk is ontkent of weigert te zien, terwijl het om onmiddellijke actie vraagt. Zoals keizer Nero dus op zijn instrument tokkelde terwijl zijn stad opbrandde.

Ik haast mij om hieraan toe te voegen: elke gelijkenis met bestaande actuele personages of toestanden berust op louter toeval. En ik wil vrolijk eindigen: het Nero Complex is ook een resort in Bulgarije waar je volgens de bijbehorende website heerlijke dagen kunt doorbrengen. Dat ook weer wel.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be