HET SCHILD OP
Je kunt er bijna je klok op afstemmen: bij elke verkiezing zou ik een blog kunnen wijden aan het gebruik van Latijnse quotes aan het begin van een overwinningsspeech. U weet natuurlijk al op wie ik hier doel. Ik heb het er in deze blog kort over. Maar ik sla straks vooral een zijweg in.
Deze tongriem was eigendom van een Germaan. Onderaan zie je twee cirkelvormige uitsparingen en twee in de vorm van een schild (met ook twee bewaarde klinknageltjes).
Je luistert liever naar de blog? Dat kan hier.
Per aspera ad astra, ‘Via lastige wegen naar de sterren’: dat was dus deze keer het Latijnse citaat dat Bart De Wever aan het begin van zijn zegespeech op 9 juni bezigde. Het is zo’n typisch gebald Latijns citaat, zonder werkwoord en met veel a’s erin. Van wie het citaat is, weten we niet, maar de gedachte vind je de hele oudheid door in allerlei varianten. En die gedachte is: je bereikt pas iets als je veel moeite doet, na veel tegenslag, door hard werken enzovoort. ‘Mooie dingen zijn moeilijk,’ schreef bijvoorbeeld Plato. Er is ook een christelijke variant uit de middeleeuwen: ‘Per crucem ad lucem’, ‘Via het kruis naar het licht’.
Tot zover de weg naar de sterren. Maar eerder op verkiezingsdag verwees dezelfde Bart De Wever naar nog iets anders uit de oudheid, toen hij op weg naar het stembureau werd ondervraagd. Op een moment zei hij aan reporter Luk Alloo: ‘Vanavond sta ik op het podium met m’n schild, of ik lig er bovenop.’ Einde citaat. Dat is raadselachtig, als je het mij vraagt, al begrijpen we met z’n allen wat hij bedoelt: ik zal hier vandaag triomferen of verliezen.
Ik vermoed dat De Wever een allusie maakt op de bekende uitdrukking ‘iemand op het schild hijsen’. Dat betekent volgens Van Dale dat je iemand als politieke leider verkiest of publiekelijk eer bewijst. De twee betekenissen zijn hier van tel, al is dat dus niet duidelijk uit de woorden van De Wever. Hij heeft het woordelijk over op het podium staan mét een schild – alsof hij dan nog ten strijde moet trekken – en over bovenop een schild liggen, alsof het om een soort van begrafenis gaat.
Hoe het ook zij, we kennen het gebruik ‘iemand op het schild hijsen’ dus van enkele getuigenissen uit de oudheid. En natuurlijk ook van de strip Asterix. De Romeinse historicus Tacitus schrijft het volgende over de Canninefaten, een Germaanse stam die ten westen van de Bataven leefde, en over hun leider Brinno: ‘Volgens stamgebruik wordt hij op een schild geheven en op de schouders van de dragers heen en weer geschud, en zo tot leider verkozen.’ Brinno werd niet alleen op het schild geheven, er werd blijkbaar ook nog eens goed geschud met dat schild én met de man.
Verrassender is m’n slotanekdote, over een Romeinse keizer met wie de stad Tongeren een band heeft: Julianus, heet hij, en hij werd in 361 keizer. Dat ging volgens een andere historicus, Ammianus Marcellinus, als volgt: ‘Julianus werd op een schild geheven en, hoog boven de anderen uit getild, met algemene instemming tot keizer uitgeroepen.’ Volgens oudhistoricus Jona Lendering nam Julianus zo een Germaans gebruik uit de Lage Landen over, op een moment dat Frankische huurlingen zich al in de top van de Romeinse machtspiramide bevonden, met name in het leger. Nog later namen ook Byzantijnse keizers de gewoonte over.
Intussen weten wij wat Bart De Wever in de ochtend van 9 juni nog niet wist. Hij is op het schild geheven.
Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.
Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be
