Omdat ik in mijn gastblog dit jaar focus op mensen uit de oudheid die om welke reden dan ook in onze actualiteit opduiken, plak ik graag een naam op de Latijnse zegswijze die ons hier bezighoudt: die van de Romeinse dichter Quintus Horatius Flaccus. Horatius wordt inderdaad genoemd als de bedenker van Sine labore nihil of van Nihil sine labore, dat is in het Latijn met z’n flexibele woordvolgorde hetzelfde. Onder meer Van Dale liet in zijn vroegere edities bij het lemma Nihil sine labore de naam Horatius vallen. Dat klopt en het klopt ook niet. Sine labore nihil is een verkorte versie van wat je in een van Horatius’ zogenaamde Satiren leest. Daar staat: ‘Nil sine magno / vita labore dedit mortalibus’, wat letterlijk betekent: ‘Het leven heeft aan stervelingen niets gegeven zonder veel moeite/zwoegen.’ Tot zover de puntjes op de i en tot zover de Belgische politiek in deze gastblog.

Want ik wil hier aan Horatius verder vooral eer betuigen als de bedenker van veel méér zogenaamde gevleugelde woorden en uitdrukkingen die de tand des tijds hebben doorstaan en die in ons Nederlandse vocabulaire zijn blijven voortleven. Of pakweg als tattoo, want ook in die wereld is Latijn populair. Ik vermoed zelfs dat Horatius een van de recordhouders Gevleugelde Woorden is, maar voeg daar meteen aan toe dat ik dat niet heb nageteld. Andere kandidaten zijn twee andere Romeinse dichters uit Horatius’ tijd, Vergilius en Ovidius, en ook de onvermijdelijke Cicero.

Illustratie: Horatius in Amerika. Fragment van het plafondmozaïek in de Library of Congress, Washington D.C. Foto: Djembayz, 2012.

Wat ik wél zonder veel aarzelen durf poneren, is dat Horatius de vermoedelijk meest succesvolle oneliner ooit heeft bedacht. U mag opnieuw één keer raden… Ik heb het over Carpe diem, ‘Pluk de dag’, een treffende beeldspraak uit de land- en tuinbouw die een hele levenshouding samenvat en die je tot op vandaag zo ongeveer dagelijks leest in de boekskes of hoort tijdens tv-bekentenissen. Bijvoorbeeld als antwoord op de vraag: ‘Wat heeft het leven u geleerd?’ Dat je ervan moet genieten en dat je de dag moet plukken, want de tijd vliegt en voor je het goed en wel beseft is het plukseizoen voorbij.’ Zoiets.

‘Nunc est bibendum’, dat ik hier geheel toevallig laat volgen op ‘Carpe diem’, is er ook eentje van Horatius, in een gedicht waarin hij de overwinning van de latere Augustus op Cleopatra viert. Santé! Of neem de combinatie ‘aurea mediocritas’, ‘de gouden middenweg’, die volgens onze Romein vaak te verkiezen is boven extremen. Boven polarisering, zeg maar. En aangezien we met Augustus in oorlogssferen zijn beland, heb ik nog een gevleugeld vers van onze Horatius in petto, ééntje waar je je vragen bij kunt stellen: ‘Dulce et decorum est pro patria mori’, ‘Het is zoet en mooi om voor het vaderland te sterven’. Met die uitspraak werden in 1914 nogal wat jonge Britse soldaten verleid om naar het oorlogsfront te trekken. En daar te sneuvelen.

‘Non omnis moriar’, ‘Ik zal niet helemaal sterven’, klinkt het zelfverzekerd aan het eind van Horatius’ eerste poëziebundel met zogenaamde oden. En ook dat zinnetje kreeg vleugels. Deze aflevering van m’n gastblog bewijst Horatius’ gelijk, 2032 jaar na zijn fysieke dood. Hij is niet gestorven. Tot in het Belgisch parlement blijven zijn woorden nazinderen.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be