“Hij gedraagt zich als een koning, en wij willen geen koning.” Dat hoorde ik op zaterdag 19 april een Amerikaanse betoger zeggen. Hij demonstreerde tegen De Man Wiens Naam We Hier Niet Meer Zullen Noemen Omdat Hij Elke Dag In Het Nieuws Wil Komen En Wij Daar Niet Aan Willen Bijdragen. Beloofd. De uitspraak van onze betoger voerde mij linea recta naar het begin van het jaar 44 v.Chr. Toen beleefde een haatcampagne tegen Julius Caesar een hoogtepunt, omdat hij ervan verdacht werd, jawel, dat hij koning wilde worden. Misschien terecht. In het Latijn is ‘koning’ rex. En rex was een ferm taboewoord tijdens de Romeinse Republiek, sinds de tijd dat volgens de verhalen de gehate laatste koning, Tarquinius Superbus ofte Tarquinius de Hoogmoedige, was verdreven, aan het eind van de zesde eeuw v.Chr.

Toen Caesar dus aan dat begin van het jaar 44 v.Chr. door sommigen als ‘Rex’ werd begroet, antwoordde hij naar verluidt: “Mijn naam is niet Rex, maar Caesar.” Caesarbiograaf Ploutarchos meldt in één zin wat er vervolgens gebeurde: “Daarop viel er een diepe stilte, en hij liep somber en slechtgehumeurd door.” Wilde Caesar écht een soort koning worden? Hoe dan ook, een dikke maand nadat hem zelfs een soort koningskroon was aangeboden, werd Caesar vermoord door een groep senatoren die vonden dat hij te veel rex-ambities koesterde en dat hij de Republiek zoals zij die kenden naar de verdoemenis hielp. Volgens mijn Amerikaanse betoger is het dat wat nu aan het gebeuren is in de Verenigde Staten, een land dat ooit is ontstaan omdat het zich wilde afscheuren van een gehate monarchie ofte… koninkrijk. Ik kan mij voorstellen dat het woord ‘king’ bij Amerikanen misschien wel resoneert als ‘rex’ bij de Romeinen. “Dat willen we niet!”

Illustratie: Fanfare De Werkmanszonen tijdens een repetitie in het Gallo-Romeins Museum. Foto: Luc Daelemans 

Bruuske overgang, heel andere sfeer, dezelfde hoofdfiguur, zij het in een compleet andere rol. Ik ga naar Tongeren, want daar beleeft op 10 mei de compositie Atuatuca van de Zwitserse componist Ludovic Neurohr haar wereldpremière, in het Gallo-Romeins Museum en dankzij de fanfare De Werkmanszonen. Atuatuca verklankt een bijzondere episode uit de Gallische Oorlog zoals, jawel, Julius Caesar himself die heeft beschreven in zijn befaamde of beruchte boek Rapport over de Gallische Oorlog. Misschien hebt u er in uw humanioratijd nog fragmenten uit gelezen. Moeten lezen. In het Latijn.

Die bijzondere episode vertelt hoe door een list van de genaamde Ambiorix Caesars 14^de Legioen een grote nederlaag leed, in onze streken, in de winter van 54-53 v.Chr. Dat was duidelijk een minder moment van onze Caesar, tien jaar voor hij werd vermoord. Neurohr laat in zijn stuk horen hoe Ambiorix de Romeinen listig om de tuin leidt, hoe die Romeinen in een hinderlaag vallen, hoe ze massaal worden omgebracht en hoe dat uiteindelijk allemaal leidt tot treurnis en droefheid over de slachtoffers en tot claims over wie nu finaal heeft gezegevierd. U kunt zich voorstellen hoe in goed 16 minuten de stemmingswisselingen heftig zijn. Kom dat horen en zien. Het is zeer de moeite.

Mijn gastblog eindigt ironisch: Caesar – in het Latijn zeg je ‘Kaisar’ – wilde misschien geen koning worden genoemd, maar hij gaf later wel zijn naam aan een nog hóger machtsechelon: keizer, en ook tsaar. Caesars naam werd een titel. Er zijn er maar weinigen die dat kunnen zeggen.

Meer info over het concert van fanfare De Werkmanszonen in het Gallo-Romeins Museum? Bekijk deze pagina.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be