De uitvinding waar ik het hier over heb, waarde lezer of luisteraar, heet ‘de brief’, simpelweg. Ik leg even uit wat dat is, voor de jongsten onder ons: een brief is iets waar je rustig voor gaat zitten. Je denkt na over wat je zult schrijven, je laat ChatGPT of Copilot links liggen en je schrijft de brief bij voorkeur met de hand, al is het intikken van de brief op een scherm niet écht verboden. Zolang je je brief maar op papier in een envelop stopt, op die envelop een postzegel plakt en een adres aanbrengt, en het geheel in een brievenbus deponeert. Vervolgens reken je erop dat een koerier, bijvoorbeeld genaamd De Post, je brief zorgvuldig en correct aflevert bij de persoon aan wie je hem hebt gericht. En dan is het in spanning wachten op, hopelijk, een antwoord van die persoon. Het hele proces neemt minstens enkele dagen in beslag.

Ik vrees dus voor het uitsterven van de brief en het roerend en immaterieel erfgoed dat daarbij hoort. Onze tijd – druk druk druk en snel snel snel – is er niet meer naar om even rustig te gaan zitten en helemaal op eigen kracht een brief te schrijven.

Illustratie: Cover van boek ‘Ik en Rome’

Als mijn vrees uitkomt, komt er een eind aan een traditie van een paar duizend jaar. Neem nu iemand als pakweg de Romein Marcus Tullius Cicero. Duizenden keren heeft Cicero een stuk papyrus of een wastafeltje ter hand genomen om daar een brief of briefje op te schrijven of om zo’n brief te dicteren aan zijn privésecretaris. Cicero schreef in die brieven zowel over zijn angst voor de revolutie die Julius Caesar ontketende in Rome en over de aankoop van Griekse beelden voor een van zijn huizen, als over zijn sputterende ingewanden of over zijn grondeloos diep verdriet bij de dood van zijn dochter Tullia na haar kraambed. Al die brieven en briefjes gaf hij mee aan een koerier of een toevallige passant, in de hoop dat ze de bestemmeling zouden bereiken. Een echte postdienst had Rome niet. En vervolgens was  het wachten op een antwoord. Dagen, weken, maanden soms.

Ik noem Cicero hier niet zomaar. Van wat dus ooit duizenden brieven van zijn hand moeten zijn geweest, zijn er een kleine duizend bewaard, en dat is voor de Grieks-Romeinse oudheid uniek. We moeten daarbij bovendien bedenken dat het overgrote deel van die brieven niet voor publicatie was bedoeld. Alle bewaarde brieven zijn nu voor het eerst in het Nederlands vertaald en in één kloek boekdeel van 1200 pagina’s dundruk uitgegeven. Deze blog dient niet om reclame te maken, maar voor deze “daad van culturele moed”, zoals redacteur en inleider Piet Gerbrandy het noemt, maak ik graag een uitzondering. Hulde dus voor uitgeverij Van Oorschot. En het wordt nog mooier: enkele maanden geleden verschenen bij een andere uitgeverij, Athenaeum-Polak & Van Gennep, bijna alle vertaalde brieven van die andere grote Romeinse brievenschrijver, Plinius de Jongere.

De brief, al dan niet met literaire pretenties, is dus een genre met een lange traditie. Ik heb hier in huis zelf nog een paar dikke mappen met handgeschreven, getypte en geprinte brieven. Maar de meest recente brief in die mappen van mij is, jawel, een paar decennia oud. En zo moet ik toch weer eindigen met mijn vrees voor het uitsterven van een eerbiedwaardig genre dat is ontstaan in de oudheid.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be