‘Dat is een utopie!’ U herkent het zinnetje misschien. Het wordt wat smalend gezegd als iemand een idee heeft gelanceerd dat onhaalbaar en onrealiseerbaar is. Het etymologisch Oudgriekse woord ‘utopia’ betekent letterlijk ‘niet-plaats’. Nergens dus eigenlijk. De streek of het land Utopia bestaat namelijk niet. Anders was het geen utopie.

Utopie heeft een negatieve tegenhanger: dystopie. Dat is een plek waar je niet wil zijn, een anti-utopie. Het woord dystopie of dystopisch wordt in onze tijd nogal eens gebruikt om tv-series te omschrijven: het veelgeroemde The handmaid’s tale bijvoorbeeld speelt zich af in een dystopische samenleving.

En ook het decor van de nieuwe Vlaams-Nederlandse zondagavondserie Arcadia is dystopisch. Daar wil je niet wonen. Volgens sommigen kennen we in onze wereld én in onze geschiedenis wel degelijk dystopieën.

De titel Arcadia van die nieuwe serie oogt bizar. Of cynisch of sarcastisch, als je wil. Want Arcadia als droombeeld, dat is nu net al meer dan tweeduizend een plek waar je wél wil zijn. Dichters schreven erover, schilders brachten Arcadia in beeld. Het is er volgens hen heerlijk toeven, in perfecte harmonie met de natuur en met andere mensen. Vredevol, rustig, stil, groen. Bucolisch, idyllisch. Dat zijn allemaal adjectieven met een antieke oorsprong die we verbinden met de denkbeeldige streek Arcadia. Arcadia is dus een positieve utopie, geen vreselijke dystopie. Het is de plek waar je na een uiteraard verkwikkende nachtrust het raam opengooit en de warme zonnige ochtend voelt binnenstromen terwijl de haan kraait, de koe loeit, schapen blèren en vogeltjes kwinkeleren. De heerlijke geur van een versgebakken omelet walmt je tegemoet – uiteraard hoef je die in Arcadia niet zelf te bakken – en in de mistige verte liggen groene heuvels op te warmen in de zon. Kortom, Arcadia lijkt op een reclamespot. En dus bestaat het niet.

Jacob Andries Beschey (Antwerpen, 1710-1786), Arcadisch landschap, s.d., paneel.

Arcadia is het tegenovergestelde van de hel die pakweg Marioepol nu is. Ik citeer graag Oxfordprof en opiniemaker Timothy Garton Ash in zijn nieuwste boek Europa. Een persoonlijke geschiedenis: ‘De mens is er nooit in geslaagd de hemel op aarde te bouwen, zelfs niet – en misschien vooral niet – als ze daar pogingen toe deed. Maar de hel op aarde heeft ze wel degelijk herhaaldelijk  opgebouwd.’

Het verlangen naar dat denkbeeldige Arcadia, een soort Paradijs op Aarde, duikt geregeld op in onze geschiedenis, al sinds de oudheid dus. Het Arcadië-gevoel lijkt zelfs volop terug, maar dat is een hoogstpersoonlijk nattevingergevoel van mij. Ik verbind het met een aantal maatschappelijke fenomenen: denk aan de opkomende beweging die pleit voor stilteplekken en stiltelandschappen. Denk aan de herontdekking van de lokale natuur, onze natuur. Denk aan het nostalgische beeld van het landbouwbedrijf dat in onze dagen wordt gekoesterd, met boeren die letterlijk houden van hun koeien en andere beesten. Stikstofloos. De mens die leeft in harmonie met de natuur. Denk aan het streven naar authenticiteit, korte ketens en kleinschaligheid. Ik weet het, het lijkt soms vaag wat ik hier opsom, maar als ik alles samenneem, ja, dan durf ik spreken van een ‘arcadisch gevoel’.

‘Tityre, tu recubans sub tegmine fagi…’, ‘Tityrus, jij ligt hier op je rug onder de kruin van een beuk…’: zo begint een beroemd bucolisch gedicht van Vergilius waarin Tityrus lui in het lommer ligt te liggen. Dat begin is arcadisch, zoals u hoort. Idyllisch. Maar in Vergilius’ gedicht is dat heerlijke rustgevoel snel voorbij: de gesprekspartner van de genaamde Tityrus, Meliboeus, moet naar eigen zeggen op de vlucht omdat zijn grond is onteigend, een gevolg van oorlog. Weg, idylle! Weg, Arcadië.

Nee, Arcadië, de hemel op aarde, dat bestaat dus niet en het heeft ook nooit bestaan. Daarom kunnen we ernaar blijven verlangen.

 

Trigger voor deze blog: de overwinning van de BBB in Nederland en de commentaren daarop. De serie ‘Arcadia’.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be