Laat ik u snel uit uw lijden verlossen: wat is in ’s hemelsnaam siderodromofobie? Wel, siderodromofobie is angst voor alles wat met treinen, trams, metro’s en de bijbehorende ijzeren weg te maken heeft. Het woord is een en al Oudgrieks: ‘sidèros’ betekent ‘ijzer’, ‘dromos’ wil zeggen ‘weg’ of ‘parcours’ en ‘fobos’ is ‘angst’. Siderodromofobie is een mooi voorbeeld van hoe we in het Nederlands – ik moet eigenlijk zeggen: onder meer in het Nederlands – voor onze neologismen, nieuwgevormde woorden dus, volop een beroep blijven doen op de stokoude talen Latijn en Grieks. IJzeren spoorwegen kenden Grieken en Romeinen niet bij mijn weten, en toch wenden we ons gretig tot hun talen om zo’n eigentijds fenomeen als siderodromofobie te benoemen. Overigens, ook het woord ‘neologisme’ is je reinste Oudgrieks: ‘neos’ betekent ‘nieuw’, en ‘logos’ staat voor ‘woord’. Een neologisme is een nieuw woord. Dat dus ook meteen stokoud kan zijn. Maar dit geheel terzijde.

Eind vorig jaar verscheen het boek Fearless. An illustrated list of phobias. Daarin illustreert auteur Peter Goes zonder veel omhaal van woorden ongeveer 450 fobieën. De twee illustraties bij deze aflevering van mijn blog komen uit zijn boek. Wat blijkt nu? De namen van nagenoeg al die fobieën zijn etymologisch puur Grieks, Latijn of een mix van de twee oude talen, met als een van de toppunten – ik haal nu even diep adem – hexakosioihexekontahexafobie. Dat is angst voor ‘the number of the beast’ ofte voor het getal 666. Ik vond maar een paar uitzonderingen op deze algemene etymologische regel, zoals wiccafobie, angst voor heksen of hekserij. In wicca hoort u het Engelse witch, heks. Maar ik stond vooral versteld van de massa fobieën waar wij, mensen, allemaal aan kunnen lijden. Toen ik dat iets diepgaander onderzocht, stootte ik op het internet op een voor mij nieuwe wereld: die van minstens een paar duizend fobieën en van een waaier aan websites om iets aan die berg angsten te doen. Uiteraard heeft ook de gespecialiseerde roddelpers hier een vette kluif aan en gebruiken de bijbehorende journalisten dus gretig ook volop Latijn en Grieks om al die fobieën van al die beroemdheden te benoemen. Noem mij een object, een fenomeen, een menselijke handeling of een emotie, en er staat ongetwijfeld een fobie tegenover. En fobofobie tot slot is angst voor angsten.

Uit het boek Fearless. An illustrated list of phobias van Peter Goes (Lannoo).

Al die fobieën van ons zijn maar één voorbeeld van hoe we voor onze menselijke neigingen een beroep blijven doen op de oude talen, dus ook om allerlei nieuwe woorden te vormen. Neem het tegenovergestelde van het woord fobie: een filie, een liefde voor, een hang naar iets of iemand. Ook ‘filia’ is een Oudgrieks woord. Het staat voor ‘vriendschap’, ‘houden van’. Dat klinkt sympathiek, tot ik u vertel dat er bijvoorbeeld ook zoiets bestaat als ‘thanatofilie’, ofte een extreme interesse in sterven, doodgaan. En ‘zoöfilie’ staat dan weer voor het verlangen naar seks met dieren. En zo kan ik ook met mijn filieën nog wel een tijdje doorgaan.

Ik heb tot slot nog een eigentijds tegenvoorbeeld. Een menselijke neiging of emotie die voor één keer niet in antieke woorden wordt omgezet, als u begrijpt wat ik bedoel. Ik heb het dan over de vele vormen van schaamte die in onze tijd in onze taal doordringen. Denk aan vliegschaamte, vleesschaamte, reisschaamte, sproeischaamte, stookschaamte, skischaamte, SUV-schaamte… Een mens krijgt er als vanzelf rode kaken van. Het genootschap Onze Taal bekroonde het achtervoegsel ‘schaamte’ in 2019 zelfs tot ‘woord van het jaar’. Volgens Van Dale is de etymologie van ‘zich schamen’ en van ‘schaamte’ onzeker, maar het woord komt al zeker niet uit het Grieks of Latijn, dat hoort u ook wel. Daarom is schaamte voor mij een tegenvoorbeeld.

Hier houd ik het bij voor deze blog. Wie deze blog leest of beluistert, weet dat ik alvast niet lijd aan twee mogelijke fobieën. Ik heb geen last van grafofobie, angst voor het schrijven, en ook niet voor laliofobie, angst om te spreken.

Trigger voor deze blog: Barbara Sarafian die op Eén over haar siderodromofobie sprak. Het toevallig in een boekhandel stoten op het boek ‘Fearless’ van Peter Goes.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be