Het was in een legertje van zowat tienduizend Grieken die als huurlingen in het onherbergzame Perzische Rijk waren gaan vechten, dat op een moment, met zicht op de Zwarte Zee, de kreet ‘Thalassa’ weerklonk. De zee, dus. We kennen het verhaal dankzij de Griekse schrijver Xenofon, die erbij was. Ik vertel het hier heel in het kort omdat Thalassa de titel is van een nieuw boek. Fik Meijer schreef het, en Meijer is zonder twijfel de bekendste classicus van de Lage Landen. Maar vooral: Thalassa, een tocht rond, en tegelijk een ode aan, de Middellandse Zee, lijkt het afscheidsboek van de 83-jarige Meijer. Het boek ademt nostalgie en is bij momenten pakkend.

Ik breng Fik Meijer en zijn ultieme Thalassa-reis in deze blog graag ter sprake, omdat hij in zijn bijzonder uitgebreide en succesvolle oeuvre over de Grieks-Romeinse oudheid vaak en graag actualiseert, net zoals deze gastblog ook doet. Ik zou hier tientallen voorbeelden kunnen geven, maar ik houd het beknopt. Zo verscheen in 2007 van Meijer het boek De oudheid is nog niet voorbij over, ik citeer, “zeer uiteenlopende onderwerpen die ons vandaag nog iets te zeggen hebben”, zoals de vraag wat een waardige oude dag is, en de problematiek van stedelijk nachtlawaai en wildplassers. De oudheid is nog niet voorbij zou het motto van deze blog kunnen zijn. In 2019 was er de gewijzigde herdruk van Meijers boek Vreemd volk. Integratie en discriminatie in de Griekse en Romeinse wereld, met een nieuwe en lange epiloog over de huidige migratieproblematiek.

Illustratie: Kaap Malea op de Peloponnesos, waar Fik Meijer zijn rondreis begint: “De kaap spreekt tot ieders verbeelding, omdat de zee telkens een andere aanblik biedt.” Foto: Yivo, 2006. 

En nu is er dus finaal Thalassa. Historische bespiegelingen rond de Middellandse Zee. Daarin stelt Fik Meijer onder meer dat redevoeringen die 2500 jaar geleden op de Atheense Pnyx werden gehouden, waar de volksvergadering bijeenkwam, nog steeds een grote actualiteitswaarde hebben. Het is de boodschap die ook Ilja Leonard Pfeijffer met zijn boek Alkibiades bracht. Het zegemonument dat Augustus in Noordwest-Griekenland liet oprichten, na zijn overwinning op Marcus Antonius en Kleopatra, doet Fik Meijer in Thalassa mijmeren over machthebbers die in onze tijd de wapenwedloop aanvuren, ik citeer, “zonder zich rekenschap te geven van de kosten die gemaakt worden en van de schade die aan mens en natuur wordt aangericht”. Fik Meijer is een geëngageerd man. In een hoofdstukje over de antieke jacht op wilde dieren en de bijbehorende dierenmishandeling die je wel eens op mozaïeken uit de Romeinse tijd uitgebeeld ziet, haalt hij uit naar de erbarmelijke omstandigheden waarin huidige dierentransporten plaatsvinden, “uit economisch winstbejag”.

Thalassa is, zoals ik al zei, ook een volop nostalgisch boek. Dat blijkt als Fik Meijer afscheid wil gaan nemen van ‘zijn’ visrijke Middellandse Zee, die Homeros al bezingt. Plotseling gaat de analogie of gelijkenis met de Grieks-Romeinse oudheid niet meer op, want Meijers zee is niet langer visrijk, de tol van een halve eeuw overbevissing, klimaatopwarming, vervuiling en toerisme.

Ik wil desondanks positief eindigen. Fik Meijers boek is ook een schatkamer voor wie ongerepte en onbekende plekken rond de Middellandse Zee wil ontdekken, van Tunesië tot in Turkije. Maar laten we dát lekker stil onder ons houden.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be