Er zijn volgens mij namelijk grosso modo drie manieren om naar The Odyssey te kijken, en eigenlijk naar elke film of serie die zich in de oudheid afspeelt en die vertrekt van een bron uit de oudheid. Ik leid dat drietal af uit de tientallen recensies en opinies die ik las, in de gewone en natuurlijk ook in de sociale media. Daar stormde het behoorlijk, om in de Odyssee-sfeer te blijven. Er was zelfs sprake van een tsunami, volgens sommigen. Hier gaan we.

Kijker 1 kijkt naar de film met Homeros’ Odyssee in het achterhoofd. Dat epos heeft zij of hij uiteraard goed gelezen. Deze kijker gaat op zoek naar verschillen tussen de film en het boek, en ja, ook naar historische fouten en mankementen: foute Batman-helmen, foute Vikingachtige schepen, foute huidskleur van personages, weggelaten passages die al dan niet levensbelangrijk zijn voor het verhaal en waarvan het dus onvergeeflijk is dát ze werden weggelaten enzovoort. De film als een soort van reenactment. Ik moet toegeven dat je als classicus – wat ik ben – bijna onvermijdelijk deels op deze manier naar zo’n film kijkt. Je kunt nu eenmaal je kennis van Homeros en zijn werk niet drie uur lang vergeten, deleten. Maar persoonlijk vind ik dit speuren naar fouten en weglatingen tegelijk een enge – ik bedoel: smalle, eenzijdige – manier om naar een historische film te kijken.

Kijker 2 ziet het zo: het is een kenmerk van klassieke literatuur dat elke generatie er bij manier van spreken nieuwe interpretaties aan toevoegt, die horen bij de eigen tijd, en zeker als die klassieke literatuur verfilmd wordt. Dat is de kracht van de klassieken: hun thema’s blijven eigentijds. Neem een personage als Penelope. Bij Homeros is zij de echtgenote die op de thuiskomst van haar man wacht, nu en dan tegen beter weten in na al die tijd. Maar Penelope is bij Homeros ook de listige bewaarder van het huis die horden mannen misleidt en aan de praat houdt. Later, en zeker in een meer christelijke traditie, werd Penelope een toonbeeld van echtelijke trouw. Over Christopher Nolans ‘nieuwe Penelope’, als ik het zo mag zeggen, zijn de meningen op z’n zachtst verdeeld.

 

Illustratie: Skyfos, beschilderd door de zogenaamde Penelope-schilder, ca. 440 v. Chr. Telemachos verlaat zijn moeder Penelope en gaat op zoek naar zijn vader. Chiusi, Museo archeologico nazionale

Kijker 3 kijkt nog anders naar The Odyssey. Zij of hij vergelijkt de film welbewust niet met Homeros’ oertekst en bekijkt een film als deze als een zelfstandig kunstwerk, anno 2026. De vragen worden dan: is deze film goed gemaakt voor de wereld van nu? Wat doet hij met jou? Werkt het? Wat zijn de boodschappen, wat wil de regisseur-scenarist Nolan vertellen, hoe wordt het werk ontvangen? Stemt de film tot nadenken? Het hoofdpersonage Odysseus blijkt in Nolans film een man te zijn die een fundamentele en oude goddelijke wet heeft overtreden en daar een vorm van levenslang trauma of minstens gewetenswroeging aan heeft overgehouden. “Odysseus verliest in de film, door zijn bloedige en bedrieglijke list met het Trojaanse Paard, zijn eer bij Troje,” zoals één commentator het formuleerde. De held kampt met schuldgevoelens.

Ik kan hier nu wel in mijn kijkwijzer netjes drie manieren van kijken naar The Odyssey van elkaar onderscheiden, maar dat is te makkelijk. Natuurlijk overlappen de drie elkaar, is zo’n scheiding artificieel en kan één toeschouwer de drie ook combineren als je het mij vraagt. Maar misschien helpt mijn drietal om na het zien van The Odyssey je eigen mening te vormen.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be