Hekabe is in de Griekse mythologie de koningin van Troje als daar de hel losbreekt: eerst tien jaar belegering en veldslagen, en vervolgens een verwoeste stad. Hekabe raakt alles kwijt: haar gezin (vermoord), haar thuisstad (in de as), haar vrijheid. Maar ondanks alles slaagt zij er enigszins in haar hoogstaande zelf te blijven: een rouwende maar liefhebbende vrouw, in staat tot vriendschap, met oog voor andere mensen. Tot op het moment dat een zogenaamde goede vriend ook haar laatste kind vermoord blijkt te hebben, voor geld. En dat is volgens de auteur Euripides, die een verschrikkelijke tragedie schreef met Hekabe in de hoofdrol, het trauma te veel voor haar: Hekabe is voortaan alleen nog uit op wraak. Ze vermoordt de kinderen van de zogenaamde goede vriend en steekt hemzelf de ogen uit.

Hekabe is als moreel wezen kapotgemaakt door gebeurtenissen die buiten haar wil om plaatsvonden. Ze is een slecht mens geworden, zou je kunnen zeggen. ‘Er is permanente morele schade,’ schrijft de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum over haar. En ik denk aan de beelden uit Oekraïne. Met al die lijdende, getraumatiseerde, rouwende Hekabes die alles kwijt zijn. Hoe moet het verder met hen?

Een andere Griekse tragedieschrijver, Aischylos, reikt de enig mogelijke oplossing aan in zijn trilogie Oresteia. Met individuele wraak komen we er nooit in een polis, een gemeenschap. De drang naar vergelding, een krachtige impuls bij ons, mensen, leidt alleen maar tot een spiraal van nog meer geweld. Daarom zijn er wetten en is er gerechtigheid nodig die het algemeen belang voor ogen houden. Ja, er gebeuren schandelijke dingen waartegen we met grote verontwaardiging moeten protesteren. En ja, mensen moeten voor hun wandaden gestraft worden. Door een rechtbank die onze woede kanaliseert, en ook onze emoties die uit zijn op vergelding. Die daders niet herleidt tot alleen maar hun misdaad. En die naar de toekomst kijkt. Er is geen andere weg, hoe moeilijk die weg ook is om te bewandelen. Het is in de kwestie-Oekraïne alleen al daarom een goede zaak dat het internationaal strafhof in actie treedt. Nu nog de schuldigen voor de rechtbank krijgen. In oude mythen en in een Oudgriekse polis was dat iets makkelijker dan in een mondiale wereld.

Woede, wraak, vergelding en hoe wij daar als mensen mee omgaan… Het is de verdienste van de oude Grieken dat ze deze krachtige emoties onderzocht hebben, via de omweg van hun mythologie. Meer nog: dat ze de brandende kwesties die ermee verbonden zijn in het Atheense theater op scène hebben gebracht, voor het oog van de hele gemeenschap. Dat kan ook nu nog de kracht van theater zijn.

Trigger voor deze blog: het zien van beelden uit Oekraïne. Het lezen van hoofdstukken van de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum over de Griekse tragedie, o.m. haar recente boek ‘Bastions van hoogmoed. Seksueel geweld, rekenschap en verzoening’.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be