Medusa in de spiegel. Wat mythen ons vertellen over wie we zijn is een boek van de Nederlandse academica Jacqueline Klooster. Met grote kennis van zaken heeft zij het over wat ikzelf al wel eens een ‘historisch fenomeen’ heb genoemd: de vele hervertellingen-in-romanvorm van Grieks-Romeinse mythen, door vrouwelijke auteurs en met de volle nadruk op vrouwelijke hoofdpersonages. Je kunt het aantal titels sinds een achttal jaar nauwelijks nog bijhouden. Jacqueline Klooster doet dat gelukkig in onze plaats, en met veel kritische zin, zoals uit haar boek blijkt. Madeline Miller en Pat Barker zijn twee van de meer bekende en ook succesvolle auteurs, naast Nathalie Haynes. (Zo krijgt u er en passant nog wat leestips bij…)

Wat is er zo ‘historisch’ aan dit fenomeen? Niet dat mythen herverteld worden, dat is nooit anders geweest. Ook niet dat in zo’n hervertelling altijd weer de tijd van de hervertelling meeklinkt, met z’n eigen gevoeligheden. Ook dat is geen nieuws. Wél nieuw is de massieve rol van vrouwen, zowel in hun rol van auteur als van hoofdpersonage. Dat gebeurt voor zover ik weet, voor het eerst in de wereldgeschiedenis op zo’n grote schaal. ‘Historisch’, dus.

Illustratie: Cover van het boek Leidraad door het labyrint van Jacqueline Klooster

Tegelijk met het boek van Jacqueline Klooster verscheen Leidraad door het labyrint. De macht van klassieke mythen in onzekere tijden van de Gentse academica Evelien Bracke. Ook haar vertrekpunt is de kwestie hoe er in onze tijd met oude mythen en mythische personages wordt omgesprongen. Maar Bracke gaat breder dan het fenomeen van de literaire hervertelling en duikt onder meer in de krochten van het internet en de memesfeer. Dat levert verrassende resultaten op. Haar betoog is dat antieke mythen, hun personages en hun diepere motieven tot op vandaag ons handelen en ons spreken mee bepalen, ook als het over zogenaamde super wicked problems gaat. Elke oorlog is bij manier van spreken een nieuwe Trojaanse Oorlog, met vergelijkbare mechanismen en met dezelfde ellende. En het is geen toeval dat Elon Musk zichzelf graag Prometheus noemt, een naam die hem het aura van wereldverbeteraar moet geven. Zoals het geen toeval is dat sinds #MeToo de figuur van Medusa als tattoo populair is bij jonge vrouwen die te maken kregen met grensoverschrijdend gedrag en erger. Van slachtoffer in de klassieke versie van haar mythe is zij een symbool van empowerment geworden.

Dat mythen, hun personages en hun motieven tot op vandaag ons gedrag mee aansturen, is een intrigerende stelling van de twee boeken die ik hier voorstel. Jacqueline Klooster zegt het zo: “Mythen hebben door de eeuwen heen niets aan zeggingskracht ingeboet en houden ons steeds opnieuw een spiegel voor waarin we onze eigen tijd zien. Dat verleden, die spiegel, is dus dienstig en betekenisvol.”

Met deze boodschap over de kracht van oude verhalen stuur ik graag de zomer in. In september hoort en leest u mij hopelijk weer.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be