De organen van een offerdier wegen, het interpreteren van de vlucht van vogels in de ether, het schouwen – zeg maar: onderzoeken – van de lever van een dier… In zijn laatste essay voor de krant De Morgen duikt schrijver Ilja Leonard Pfeijffer, die vorig jaar nog in het museum te gast was, de oudheid in, zoals deze classicus wel vaker doet. Zijn essay is de aanleiding voor mijn blog. Pfeijffer schetst daarin een somber beeld van wat volgens hem de toekomst van de democratie in Europa zal zijn en hij refereert daarbij dus aan diverse manieren waarop mensen in de oudheid de toekomst probeerden te voorspellen. Wij onderschatten wel eens hoe belangrijk en zelfs essentieel en levensbepalend die toekomstvoorspellerij voor Grieken en Romeinen was. Zo werden veel beslissende veldslagen pas aangegaan als er geruststellende voortekenen waren dat het allemaal goed zou aflopen.

Pfeijffer vermeldt: het wegen van dierorganen, het lezen van de vlucht van vogels en het onderzoeken van een dierenlever. Dat waren inderdaad manieren waarop met name Etrusken en Romeinen de toekomst voorspelden. De oude Grieken kenden die technieken ook al, maar zij hadden het meer voor geïnspireerde mediums die de wil van de goden kenbaar konden maken, zoals de priesteres van het bekende orakel van Delfi, dat een soort van bedevaartsoord werd. Zo waren er wel meer in de Griekse wereld.

Orakels, eigenlijk zijn dat door goden geïnspireerde voorspellingen, kende de Romeinse wereld minder, al bleef bijvoorbeeld Delfi wel bestaan. Maar Romeinen geloofden meer in allerlei tekens die zij om zich heen zagen. Dan moet je denken aan donder en bliksem, vallende sterren en kometen, zonne-eclipsen en dergelijke meer. Als die zich op bepaalde momenten voordeden, moest je het ergste vrezen. Dat was ook het geval als er zich een wonderlijke geboorte voordeed bij dieren of mensen, of een andere ongewone tot uitzonderlijke gebeurtenis. Een monstrum, noemden zij zoiets, een wonderteken.

Illustratie 2: Slapende Eros in brons, datum ongekend. Ongetwijfeld is hij aan het dromen…
New York, Metropolitan Museum of Art

Dat klinkt allemaal groots en indrukwekkend, maar ook in het kleine leven van alledag van wat ik nu maar ‘gewone mensen’ noem, speelde het voorspellen van de toekomst een hoofdrol. Dat ‘leven van alledag’ mag je zelfs letterlijk nemen: nachtelijke dromen bijvoorbeeld hadden voor Grieken en Romeinen een voorspellende waarde. Eén voorbeeldje: wie droomde dat hij gouden ogen had, zou blind worden, want met gouden ogen kun je niet kijken. Hier stoten we op een groot verschil met hoe wij tegen dromen aankijken. Sinds Sigmund Freud, mag je hieraan toevoegen. Dromen zijn volgens hem uitingen van het onbewuste en manieren waarop we dingen verwerken, van kort of lang geleden. In de oudheid daarentegen waren dromen een soort voorspellers van wat komen zou in het leven van mensen. Dat weten we onder meer dankzij een bewaard dromenboek uit de 2^de eeuw na Christus.

Tot zover mijn uiterst beknopte antieke droomduiding. Ik heb geen idee of u, lezer of luisteraar, gelooft in de mogelijkheid dat uw toekomst te voorspellen is. Maar dat houdt mij niet tegen om u een mooi, boeiend, gezond en gelukkig nieuw jaar toe te wensen. Vol met mooie dromen.

Je hebt een idee dat in deze reeks blogs past? Mail het naar Patrick De Rynck.

Meer over de oudheid in jouw leven? Check www.hic-nunc.be